Η μίσθωση κατοικίας αποτελεί ένα από τα συχνότερα νομικά ζητήματα που απασχολούν τόσο τους ιδιοκτήτες όσο και τους ενοικιαστές ακινήτων. Ένα βασικό, αλλά συχνά παρερμηνευμένο, στοιχείο αυτής της σχέσης είναι η ελάχιστη νόμιμη διάρκεια της μίσθωσης.
Η ρύθμιση αυτή προβλέπεται στο άρθρο 2 § 1 του ν. 1703/1987, όπως τροποποιήθηκε με τον ν. 2235/1994, και εξακολουθεί να ισχύει μέχρι σήμερα, ανεξαρτήτως της παύσης ισχύος άλλων διατάξεων του εν λόγω νόμου.
1. Τριετής ελάχιστη διάρκεια – ακόμα κι αν έχει συμφωνηθεί μικρότερο χρονικό διάστημα
Ο νόμος ορίζει ρητά ότι:
«Η μίσθωση ακινήτου για κατοικία ισχύει τουλάχιστον για τρία (3) έτη, κι αν ακόμη έχει συμφωνηθεί για βραχύτερο χρονικό διάστημα ή για αόριστο χρόνο».
Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και αν τα συμβαλλόμενα μέρη συμφωνήσουν μικρότερη διάρκεια, η μίσθωση θα θεωρείται ότι έχει διάρκεια τριών ετών, εκτός αν συμφωνηθεί μεγαλύτερη περίοδος.
2. Τι νοείται ως κύρια κατοικία
Για να υπαχθεί μια μίσθωση στη ρύθμιση της τριετίας, πρέπει το ακίνητο να χρησιμοποιείται ως κύρια κατοικία του μισθωτή. Αυτό προϋποθέτει δύο βασικά στοιχεία:
Πραγματική εγκατάσταση στο ακίνητο, και
Πρόθεση διαμόρφωσης του κέντρου των βιοτικών του σχέσεων εκεί.
Αν για παράδειγμα, ένας γονέας νοικιάσει διαμέρισμα για το παιδί του που σπουδάζει, ενδέχεται να μην πληρούται η δεύτερη προϋπόθεση, με αποτέλεσμα η μίσθωση να μη θεωρείται κύρια κατοικία. Η κρίση, ωστόσο, γίνεται κατά περίπτωση.
3. Ποιοι εξαιρούνται από την εφαρμογή του νόμου
Δεν υπάγονται στη ρύθμιση της ελάχιστης τριετίας:
Νομικά πρόσωπα (π.χ. ανώνυμες εταιρείες) που μισθώνουν ακίνητα για χρήση από το προσωπικό τους. Η χρήση κατοικίας από τρίτους δεν θεωρείται κύρια κατοικία της μισθώτριας εταιρείας.
Μισθώσεις δευτερεύουσας ή εξοχικής κατοικίας.
Μισθώσεις στις οποίες έχει ρητώς συμφωνηθεί άλλη χρήση και αυτή δεν έχει τροποποιηθεί έστω και σιωπηρά.
4. Αναγκαστικός χαρακτήρας της διάταξης
Η διάταξη του άρθρου 2 § 1 ν. 1703/1987 είναι δημοσίας τάξης και αναγκαστικού δικαίου, πράγμα που σημαίνει ότι δεν μπορεί να παρακαμφθεί με αντίθετη συμφωνία. Οποιαδήποτε πρόβλεψη αντίθετη προς την τριετή διάρκεια είναι άκυρη (άρθρο 174 ΑΚ).
Αν συμφωνηθεί μικρότερη διάρκεια, ισχύει αυτοδικαίως η τριετία. Αν συμφωνηθεί μεγαλύτερη διάρκεια, τότε δεσμεύει τα μέρη η μεγαλύτερη αυτή διάρκεια.
5. Τι ισχύει μετά την τριετία
Αν ο μισθωτής εξακολουθεί να χρησιμοποιεί το ακίνητο και ο εκμισθωτής δεν αντιδρά, η μίσθωση θεωρείται ότι έχει παραταθεί για αόριστο χρόνο, σύμφωνα με τα άρθρα 608 και 611 του Αστικού Κώδικα.
6. Υποχρέωση αποζημίωσης σε πρόωρη αποχώρηση
Η προστασία της ελάχιστης τριετίας δεν αφορά μόνο τον εκμισθωτή. Αν ο μισθωτής αποχωρήσει πριν τη λήξη της τριετίας, χωρίς σπουδαίο λόγο, υποχρεούται σε αποζημίωση του εκμισθωτή για το υπόλοιπο χρονικό διάστημα, όπως προβλέπεται από την κρατούσα νομολογία.
Συμπερασματικά
Η μίσθωση κατοικίας, όταν αφορά κύρια και μόνιμη εγκατάσταση, δεν μπορεί να έχει διάρκεια μικρότερη των τριών ετών, ακόμη και αν αυτό έχει συμφωνηθεί. Η προστασία είναι αμφίπλευρη και δεσμεύει και τα δύο μέρη.
